TÜRKİSTAN’DAN BALKANLARA ORTAK KÜLTÜR: HIDIRILLEZ VE NEVRUZ
Date Issued
2025-05-07
Author(s)
OSMAN EMIN
Abstract
Eski Türk mevsimsel kutlamalarından biri olan Hıdırellez, her yıl 5-6
Mayıs tarihlerinde kutlanmaktadır. Türk-İslam medeniyeti, kültürü ve mitolojisinde
özel bir yere sahip olan Hıdırellez, eski ritüel ve inançların izlerini taşır. Baharın
gelişi ve kış mevsimiyle yer değiştirmesiyle ilgili törenler, Orta Asya, Altay Dağları,
Balkanlar ve Anadolu gibi geniş coğrafyalarda farklı şekillerde kutlanmaktadır.
Hıdırellez gibi yaz mevsiminin başlangıcını simgeleyen bu kutlamalar, onu yaşayan
halkların yaşam tarzı, kökenleri ve eski inanç sistemleriyle doğrudan bağlantılıdır.
Aynı zamanda doğaya bakış açılarını da yansıtır. Türk halk kültüründe Hızır’a ilişkin
inançlar, yazılı Doğu kaynaklarında da yer almaktadır. Hızır veya Hıdır, Türk halk
inançlarında yardıma ihtiyaç duyanların imdadına yetişen kutsal bir varlık ya da
peygamber olarak kabul edilir. Hıdırellez’in yanı sıra, Türk coğrafyasında önemli bir
diğer mevsimsel bayram da Nevruz’dur. Her iki bayramın kutlama biçimleri büyük
oranda benzerlik gösterir. Türk dünyasının farklı bölgelerinde, Kırgızistan, Kazakistan,
Türkmenistan ve Özbekistan’da daha çok Nevruz ön plandayken, Türkiye’de hem
Nevruz hem Hıdırellez yaygın olarak kutlanır. Nevruz 21 Mart’ta, Hıdırellez ise 5
Mayıs’ta gerçekleşir. Azerbaycan’da Şubat ayında kutlanan Hıdır Nebi ise Hıdırellez’e
bazı benzerlikler taşımakla birlikte farklılıklar da barındırır; Hıdır Nebi kış mevsiminin
ortasında, Hıdırellez ise yazın başlangıcında kutlanır. Bu çalışmada, eski bir Türk
geleneği olan Hıdırellez’in kutlama hazırlıkları ve ritüelleri ile Nevruz Bayramı
arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ele alınacak; her iki bayramın halk inançları,
doğa algısı ve kültürel miras bağlamındaki yeri karşılaştırmalı olarak incelenecektir.
Mayıs tarihlerinde kutlanmaktadır. Türk-İslam medeniyeti, kültürü ve mitolojisinde
özel bir yere sahip olan Hıdırellez, eski ritüel ve inançların izlerini taşır. Baharın
gelişi ve kış mevsimiyle yer değiştirmesiyle ilgili törenler, Orta Asya, Altay Dağları,
Balkanlar ve Anadolu gibi geniş coğrafyalarda farklı şekillerde kutlanmaktadır.
Hıdırellez gibi yaz mevsiminin başlangıcını simgeleyen bu kutlamalar, onu yaşayan
halkların yaşam tarzı, kökenleri ve eski inanç sistemleriyle doğrudan bağlantılıdır.
Aynı zamanda doğaya bakış açılarını da yansıtır. Türk halk kültüründe Hızır’a ilişkin
inançlar, yazılı Doğu kaynaklarında da yer almaktadır. Hızır veya Hıdır, Türk halk
inançlarında yardıma ihtiyaç duyanların imdadına yetişen kutsal bir varlık ya da
peygamber olarak kabul edilir. Hıdırellez’in yanı sıra, Türk coğrafyasında önemli bir
diğer mevsimsel bayram da Nevruz’dur. Her iki bayramın kutlama biçimleri büyük
oranda benzerlik gösterir. Türk dünyasının farklı bölgelerinde, Kırgızistan, Kazakistan,
Türkmenistan ve Özbekistan’da daha çok Nevruz ön plandayken, Türkiye’de hem
Nevruz hem Hıdırellez yaygın olarak kutlanır. Nevruz 21 Mart’ta, Hıdırellez ise 5
Mayıs’ta gerçekleşir. Azerbaycan’da Şubat ayında kutlanan Hıdır Nebi ise Hıdırellez’e
bazı benzerlikler taşımakla birlikte farklılıklar da barındırır; Hıdır Nebi kış mevsiminin
ortasında, Hıdırellez ise yazın başlangıcında kutlanır. Bu çalışmada, eski bir Türk
geleneği olan Hıdırellez’in kutlama hazırlıkları ve ritüelleri ile Nevruz Bayramı
arasındaki benzerlikler ve farklılıklar ele alınacak; her iki bayramın halk inançları,
doğa algısı ve kültürel miras bağlamındaki yeri karşılaştırmalı olarak incelenecektir.
Subjects
File(s)![Thumbnail Image]()
Loading...
Name
OE zbornik-na-trudovi-27-megjunaroden-simpozium-na-turskata-kultura_removed.pdf
Size
4.55 MB
Format
Adobe PDF
Checksum
(MD5):ee97a2a66bea565a20df3f3cb975f7f0