Hans Em Faculty of Forest Sciences, Landscape Architecture and Environmental Engineering
Permanent URI for this communityhttps://repository.ukim.mk/handle/20.500.12188/12
http://sf.ukim.edu.mk/en
Browse
4 results
Search Results
- Some of the metrics are blocked by yourconsent settings
Item type:Publication, ВАЛОРИЗАЦИЈА УРБАНИХ ЗЕЛЕНИХ ПРОСТОРА КРОЗ ПРИМЕРЕ ПАРКОВА У СКОПЉУ, РЕПУБЛИКА СЕВЕРНА МАКЕДОНИЈА(2025-08-01)Валоризација урбаних зелених простора није само процес оцене њиховог квалитета, већ и кључни алат који омогућава дубље разумевање стварног стања, разматрање постојећих проблема и потреба грађана, као и препознавање позитивних аспеката који могу подстаћи активности усмерене ка стварању бољег и квалитетнијег животног окружења. Кроз овај процес добија се јасна слика актуелне ситуације, што омогућава да се уоче како добри, тако и лоши аспекти, те да се на основу тога развије стратегија за побољшање квалитета живота, задовољавајући потребе садашњих и будућих генерација. Ова докторска дисертација фокусира се на дефинисање сета критеријума за валоризацију урбаних зелених простора, кроз анализу седам одабраних урбаних паркова у Скопљу (Парк Македонија 1, Парк Македонија 2, Парк Македонија 3, Парк Авионче, Парк Фредерик Шопен, Парк Чаир Стадион и Парк Жена Борац). Истраживање наглашава еколошке аспекте и утицај вегетације и дизајна паркова, у циљу стварања одрживог и зеленог града. Анализирани паркови су оцењивани на основу функционалности, избора биљних врста, распореда и стања дендрофлоре, основних принципа пејзажног дизајна, као и безбедности посетилаца. Анализе обухватају различите животне форме дрвенастих биљака (дрвеће, жбуње и пузавице) детерминисаних до најнижег таксона (култивари, хибриди, форме и варијетети), њихову систематску припадност, присутност зимзелених и листопадних голосеменица и скривеносеменица порекло врсте (аутохтоне или алохтоне) и бројност инвазивних врста. Добијени квалитативни и квантитативни подаци као што су: висина, висина дебла до првих грана, прсни пречник стабала, ширина крошње, површина жбуња, бројност и заступљеност дендролошких таксона, као и њихово здравствено стање, су статистички обраћени као део квантитативне интерпретације података уз помоћ дескриптивне статистичке анализе. Израчунати су индекси биодиверзитета, укључујући алфа индексе (Шенонов, Симпсонов и Бергер-Паркеров) и Соренсенов бета индекс, како би се прецизније оценила екосистемска функција паркова. На крају, на основу свеобухватне анализе, осим сета критеријума за вредновање урбаних паркова, формулисане су 1. препоруке за планирање и пројектовање јавних градских зелених простора које се могу користити у урбанистичком планирању и пејзажној архитектури, у процесима планирања и пројектовања нових урбаних паркова и других јавних зелених простора, 2. предлог дрвенастих врста и нижих таксона за хортикултурно уређење у урбаној средини у Скопљу и 3. предлог новог критеријумакоји би допунио формирани сет, а који се односи на избор дрвенастих врста у погледу садржаја и емисије биогених испарљивих органских једињења (BVOC). Резултати показују да од три различите валоризиране категорије критеријума, најслабија страна истраживаних паркова су еколошки аспекти, у поређењу са здравственим и социо-културним. Уочене су озбиљне празнине у дизајну, као и тренд негативних промена у погледу коришћења аутохтоних врста. Док вредности алфа индекса указују да биодиверзитет дрвенастих врста није задовољавајућ у свим парковима, Соренсенов бета индекс открива позитивну перспективу, наглашавајући недостатак значајне сличности међу истраживаним парковима. Резултати указују на потребу за већом пажњом при дизајну, као и на ризике који произлазе из употребе доминантних врста и на губитак аутохтоне дендрофлоре. Истраживање алармира и на ширење одређених патогена и нарушавање виталности и декоративност индивидуа појединих врста, на постојање ризика код одређених врста да се не прилагоде климатским променама и на потребу за редовним и правилним одржавањем. Такође, наглашава значај подизања свести о безбедности посетилаца и о биофилном дизајну. Ови елементи су повезани са одрживошћу и наглашавају значај паркова као виталних урбаних компоненти које директно повезују савременог човека са природом. Узимајући у обзир да у Северној Македонији не постоји пракса спровођења валоризације зелених простора, ова докторска дисертација не представља само истраживање које анализира и оцењује урбане зелене просторе кроз примере одабраних паркова у Скопљу, већ је и први корак у борби за квалитетнији и здравији урбани живот. Ово подразумева креирање планова и организацију активности заснованих на стварним подацима и конкретним чињеницама, а не само на претпоставкама и општим препорукама о зеленој политици. - Some of the metrics are blocked by yourconsent settings
Item type:Publication, ДИСТРИБУЦИЈА И ДИВЕРЗИТЕТ НА ПАТОГЕНИ ВИДОВИ PHYTOPHTHORA ВО РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА(УКИМ Шумарски факултет - Скопје, 2018)Ристески, М.Класата Oomycetes се состои од повеќе од 800 видови, паразити или сапрофити на почвени или акватски растенија или животни. Претставниците на родот Phytophthora се многу специфична група габолики микроорганизми и долго време не можеле да бидат соодветно систематизирани во т.н. „дрвото на животот“ а заради бројните сличности со габите во минатото биле класифицирани како габи. Според најновите истражувања, родот Phytophthora припаѓа во царството Chromista, група Stramenopiles, супер-група во рамките на „SAR“ (Stramenopiles, Alveolata и Rhizaria). Сознанијата за девастирачкиот потенцијал на видовите од родот Phytophthora како и недостатокот на релевантни истражувања и податоци за територијата на Република Македонија ги поттикнаа следните главни цели на истражување: опсервација на здравствена состојба на шумите, шумските насади и расадници, како и земјоделските (овошни) насади во однос на видовите Phytophthora; колектирање на теренски примероци со симптоми и изолација на чисти култури кои припаѓаат на родот Phytophthora; идентификација на културите со морфолошки и молекуларни методи; оценка на патогеност и изработка на карта на распространетост на детерминираните видови Phytophthora на територијата на Република Македонија. Во овој труд презентирано е темелно истражување во кое е извршена оценка на здравствената состојба на шумските и земјоделските екосистеми во однос на фитопатогените организми од родот Phytophthora. Користени се класични и модерни, морфолошки и молекуларни методи, во повеќе лаборатории во Република Македонија и во странство. Презентирани се добиените резултати со соодветна дискусија и предлог мерки за заштита. Во периодот од 2010 до 2017 година беше извршена теренска опсервација за присуство на симптоми карактеристични за видовите од родот Phytophthora. Опсервирани беа 36 локалитети во шумски екосистеми, од кои 21 природен или вештачки подигнат насад, 9 расадници во сопственост на ЈП „Македонски шуми“ и 6 приватни расадници, додека во земјоделски екосистеми опсервирани беа 17 насади во приватна сопственост. Вкупнио беа опфатени 44 видови растенија домаќини. Колектирани беа вкупно 298 примероци почва, корења и некротирано растително ткиво, од кои 205 примероци од шумски екосистеми и 93 примероци од земјоделски екосистеми. Од вкупниот број колектираните примероци од шумски екосистеми 79% беа со симптоматско потекло, додека од земјоделски екосистеми 80% беа со симптоматско потекло. Без разлика на бројот на колектирани примероци, процентот на колектирани симптоматски примероци беше со ист тренд. За секој колектиран примерок почва или растителен материјал беа регистрирани податоци за име на локалитет, ГПС координати, вид на растение домаќин со латински назив, проценета старост на растение, присуство или отсуство на симптоми, како и информација за педолошки профил. Користени беа неколку методи за изолација на чисти култури, притоа најкористен беше метод на мамка со живи листови, селективни хранливи подлоги PARPNH и CARP+, и хранливи подлоги за одгледување ПДА, МЕА и V8 агар. Од вкупниот број колектирани теренски примероци за анализа, 17% од шумски екосистеми и 33% од земјоделски екосистеми резултирале со изолација на најмалку една култура за понатамошна анализа. Анализирано и документирано беше присуството на следните морфолошки карактеристики: морфологија на култура, вредности за дневен пораст, присуство или отсуство на плодни тела од полово (ооспори, антеридии и оогонии) и вегетативно потекло (хламидоспори, хифални задебелувања (swellings) и украси на хифите). За 240 култури изолирани беа примероци ДНК, истите беа подложени на полимеражна верижна реакција со универзални молекуларни прајмери за видовите од родот Phytophthora (ITS4 и ITS6) за да на крај бидат секвенционирани. Добиените ДНА секвенци, беа софтверски и мануелно едитирани и споредени со оние во официјалната онлајн датабаза на Phytophthora видовите. Беа детектирани 49 секвенци кои припаѓаа на 10 видови Phytophthora и тоа: P. cinnamomi (1), P. cambivora (1), P. cactorum (18), P. plurivora (12), P. gonapodyides (1), P. colocasiae (7), P. megasperma (2), P. rosacearum (1), P. inundata (2), P. taxon Walnut (4). За сите детектирани видови Phytophora ова е прв наод за Република Македонија. Беа направени филогенетски анализи со помош на алатката ClastalW multiple alignement на BioEdit Sequence Alignment Editor софтверот, сите 49 секвенци беа порамнети и тоа во должина од 896 базни парови, а ги содржеа ITS1 регионот, 5.8S генот и ITS2 регионот. Најголемо варирање беше регистрирано помеѓу секвеницте во регионите ITS1 и ITS2, што и беше очекувано а заради различноста помеѓу видовите. Според изработениот матрикс за процена на еволуционите разлики помеѓу видовите, забележани беа очекувани еволуциони разлики помеѓу различните видови Phytophthora, но забележани беа еволуциони разлики и помеѓу изолати на исти видови Phytophthora а кои се изолирани од различни екосистеми или растенија домаќини. За претставници изолати за 7 од вкупниот број детектирани видови Phytophthora (P. cactorum, P. cambivora, P. cinnamomi, P. plurivora, P. colocasiae, P. inundata и P. taxon Walnut) тестирана беше патогеноста кон дормантни питом костенови стапчиња (како потенцијален домаќин за секој од тестираните видови). Притоа за два различни дијаметри на костеновите стапчиња од 5-10 mm и 10-15 mm, беа добиени лезии со должина од 1,6 cm до 5,9 cm. Според вредностите за должината на предизвиканите лезии, најпатоген вид кон костеновите стапчиња беше видот P. cactorum додека најмалку патоген беше видот P. inundata. Според резултатите и согледувањата беа предложени превентивни мерки како и мерки за заштита од овие организми, при што акцентот беше ставен на потребата од постојани слични истражувања заради откривање на нови потенцијално патогени видови Phytophthora во Република Македонија, почести и поригорозни фитосанитарни прегледи а инспекциските служби а особено при увоз на растителен материјал, и спроведување на тестови за патогеност на видовите Phytophthora кон економски најзначајните (земјоделски и шумарски) растителни видови за Република Македонија. Клучни зборови: габолики организми, Phytophthora spp., морфолошки и молекуларни карактеристики, изолација, идентификација, ДНК, ITS секвенционирање, патогеност. - Some of the metrics are blocked by yourconsent settings
Item type:Publication, Development of methodology for establishing protection zones in the proximity of water reservoirs from erosion and sediment transport aspect(Hans Em Faculty of Forest Sciences, Landscape Architecture and Environmental Engineering, 2015-05-05)Construction of reservoirs is a priority for providing sustainability of the water resources. In the Republic of Macedonia there are 23 big and over 120 small water reservoirs. On the other hand, erosion and filling the reservoirs with sediment is one of the main problems of reducing the lifespan of the reservoir. The total annual accumulated sediment in all the reservoirs in the Republic of Macedonia is 3.000.000 m3 (Erosion map of RM, 1993). Because of this, the main prerequisite for protecting the reservoirs from filling up with sediment is their sustainable use. In the world literature there is no exact and wide-spread methodology for zoning of the reservoirs. There are only some empirical approaches which are not based on scientific facts but on expert judgment. In this study there are two case studies taken, from the catchment of the river Bregalnica: “Kalimanci” reservoir (large catchment) and “Gradce” reservoir (small catchment). At first, the land use in the catchment is examined in order to assess the dynamics of the land use over the time. The change of the land use is connected with the demography, cultivated land, the area covered with pastures, the number of livestock in the region and the forested areas. In comparison of the period when the reservoirs were built and today, there are considerable differences. The inhabitants migrated from the villages to the towns, then the agriculture land is diminished and the areas under forest and pastures are increased. Further on, the amount of accumulated sediment in the reservoirs over the time is discussed. The amount of accumulated sediment is needed to validate the erosion model. There can be observed two periods. The first lasts to the middle of the 1980’s, when the amount of accumulated sediment in the reservoirs is more than double than the second period which lasts till present. Next, the methodology for calculating the produced and transported sediment is discussed. The main method used is the EPM Gavrilovic method and the validity is assessed with the accumulated sediment in the reservoirs. Then the critical subcatchments from erosion point of view are delineated and the source of the sediment in the reservoir is discussed and where it is accumulated. Most of the critical subcatchments are situated around the reservoir “Kalimanci”, the middle of the catchment is with medium severity and the highest parts of the river Bregalnica is the least critical. The largest part of the sediment transported by the river Bregalnica is deposited in the valleys, almost 75%. Next, there were several models created if the land use in the catchment was changed and it was concluded that changes in the land use largely affects the erosion processes and phenomena. With the aggregation of the previous steps, the zones of the reservoir “Kalimanci” from erosion point of view were created and also the procedure for development of the zoning was explained. - Some of the metrics are blocked by yourconsent settings
Item type:Publication, Природни сукцесии во шумите од Националниот парк „Маврово“(Универзитет „Св. Кирил и Методиј“ во Скопје, Шумарски факултет во Скопје, 2015-07-06)Територијата на Националниот парк денес изнесува околу 73 000 хектари, опфатени во најголем дел по падините на планините Шар Планина, Кораб (со највисоките врв и водопад во Република Македонија), Бистра и течението на реката Радика со нејзините притоки. Исто така, во неговите граници се наоѓа и мавровската хидроакумулација. Од утврдените 148 растителни заедници во Македонија, во НП „Маврово“ се констатирани 28 шумски заедници (од нив 4 се окарактеризирани како крајречни, 18 типични шумски и 6 деградирани шумски формации). Во оваа докторска дисертација се истражени сукцесивните процеси на шумските заедници застапени на територијата на Националниот парк „Маврово“ преку анализа на површините под шумска растителност во минатото и денес, односно преглед на застапените шумски фитоценози, односот кон месторастежните услови (aбиотски и биотски фактори) и синдинамскиот развој. Притоа, детално се анализирани антропозоогениот и климатскиот фактор на влијание врз развојот на шумите и обратно, како едни од највлијателните еколошки фактори врз шумските сукцесии во истражуваното подрачје. За истражените шумски заедници се изработени фитоценолошки карти. Добиените резултати за влијанието на абиотскиот и биотскиот фактор врз сукцесивните процеси на фитоценозите, особено во зоните под строга заштита, ќе укажат и на јасни насоки за нивна соодветна заштита и насоки за практично управување на Националниот парк „Маврово“ во однос на шуми од ваков карактер. The territory of the National Park Mavrovo is around 73 000 hectares, covering mostly the slopes of the mountains or mountain ranges of Mt. Shar Planina, Korab (the highest peak and waterfall in Macedonia), Bistra and along the river Radika and its tributaries. Also, in the Park is allocated the Mavrovo artificial hydro accumulation. 148 identified plant communities are found in Macedonia, and in NP Mavrovo are determined 28 forest communities (of which 4 are characterized as riparian forest communities, 18 typical forest communities and 6 degraded forest formations). The subject of this PhD thesis are the natural stand dynamics of forest communities present in the territory of the Park by analyzing the areas under forest vegetation in the past and today, meaning stand development of the domicile forest communities, response to site conditions (abiotic and biotic factors) i.e. the syn-dynamic development. Furthermore, highlighted are the anthropo-zoogenic and climate factors influencing the development of the forests and vice versa, as one of the most influential environmental factors on forest stand dynamics in the area under research. Forest communities are represented on phytocoenological distribution maps within the Park boundaries. The results for the impact of abiotic and biotic factors on forest stand dynamics, particularly in areas under strict protection, suggest clear guidelines for their proper protection and guidance for the sustainable management of the National Park Mavrovo regarding the development of different forest types.